Konserwacja XIX-wiecznego zespołu mebli w stylu Ludwika XVI z ekspozycji pałacowej Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
W Muzeum Zamoyskich w Kozłówce zakończyła się konserwacja zespołu dziewiętnastowiecznych mebli w stylu Ludwika XVI, należących niegdyś do kolekcji Konstantego Zamoyskiego, I ordynata kozłowieckiego. Po przeprowadzonych pracach 16 zabytkowych obiektów powróciło na stałą ekspozycję w Salonie Czerwonym i Salonie Białym.
Projekt objął dziewięć kanap, pięć foteli i dwa krzesła, stanowiące część dawnego wyposażenia pałacu z czasów rodziny Zamoyskich. Wśród konserwowanych obiektów znalazły się między innymi kanapy półkoliste, kanapy kątowe, kanapa typu tête-à-tête oraz fotele typu fauteuil en cabriolet. Wszystkie meble są tapicerowane i złocone, a ich forma oraz wysoka jakość wykonania świadczą o kunszcie dziewiętnastowiecznego rzemiosła stolarskiego i tapicerskiego. Zespół datowany jest na czwartą ćwierć XIX wieku.
Dziewięć obiektów nosi sygnaturę warszawskiej firmy Leopolda Mergenthalera. „Magazyn mebli i gotowych robót tapicerskich L. Mergenthaler” działał w Warszawie od lat sześćdziesiątych XIX wieku. Możliwe, że Konstanty Zamoyski nabył meble już w latach siedemdziesiątych XIX wieku, kiedy po osiedleniu się w Kozłówce wraz z żoną, Anielą z Potockich, urządzał swoją rezydencję. Pozostałe elementy zespołu, również utrzymane w stylistyce Ludwika XVI, nie są sygnowane.
Szczególną uwagę zwracają dwie zestawione ze sobą półokrągłe kanapy, które ponownie zajęły centralne miejsce w Salonie Czerwonym. Reprezentują one typ określany jako milieu de salon, czyli dosłownie „środek salonu”. Nazwa odnosi się do odmiany kanapy typu borne, ustawianej pośrodku reprezentacyjnego wnętrza. Tego rodzaju meble – duże, miękko wyściełane i często pikowane – były popularne w XIX wieku, zwłaszcza we Francji i Anglii.
Celem projektu było zahamowanie procesów niszczących, zabezpieczenie oryginalnych elementów konstrukcji oraz utrwalenie historycznych i artystycznych walorów zespołu. Jednym z najważniejszych założeń było również przywrócenie tapicerki możliwie zbliżonej do pierwotnej. Część mebli była początkowo pokryta czerwoną tkaniną żakardową, zdobioną motywem czteroliści i rombów wypełnionych delikatnymi pędami liści oraz winorośli.
W opracowaniu programu konserwatorskiego pomocne były zachowane materiały dokumentacyjne: fragment historycznej tkaniny, pozostałości pierwotnego obicia widoczne na bocznych kwaterach oparcia jednej z kanap, archiwalne fotografie Salonu Białego (sprzed 1901 roku) oraz firmowa naklejka umieszczona na tylnej części mebla. Istotnym materiałem była również reklama firmy Mergenthalera, odnaleziona w wyniku kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez kustosz Monikę Bordzoł w zbiorach Muzeum Warszawy. Wśród licznych archiwalnych fotografii, stanowiących podstawę obecnej aranżacji pałacu, znajdują się także wizerunki Konstantego Zamoyskiego siedzącego na meblach należących do konserwowanego zespołu.
Od chwili powstania aż do obecnej realizacji meble były profesjonalnie konserwowane tylko raz – na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku przez Pracownie Konserwacji Zabytków w Poznaniu. Najnowsze prace pozwoliły ponownie wydobyć ich reprezentacyjny charakter, a jednocześnie zachować autentyczne elementy oraz historyczne ślady użytkowania.
Po zakończeniu konserwacji meble wróciły do Salonu Czerwonego i Salonu Białego. Zadanie „Konserwacja XIX-wiecznego zespołu mebli w stylu Ludwika XVI z ekspozycji pałacowej Muzeum Zamoyskich” zostało dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Materiał: Muzeum Zamoyskich
